SÜRÜ PSİKOLOJİSİ

Ali Koyuncu

28-04-2021
Bize yazmak için tıklayınız.

Covid-19'la mücadele için, Türkiye 29 nisan-17 mayıs 2021 tarihleri arasında tam kapanma kararı aldı. Son bir yıldır, tüm dünya'da görülen Covid-19 salgını nedeni ile "sürü bağışıklığı" sözünü sıkça duyar olduk. Ülkemizde sürü bağışıklığının olabilmesi için nüfusun %75'inin aşı olması veya Covid-19'a yakalanması gerektiği uzmanlarca söylenmekte. Sıkça kullanılan sürü bağışıklığı kavramı, akıllara sürüyle ilgili başka bir kavramı getirdi, "sürü psikolojisi".

Psikolog Solomon Asch 1953 yılında, insanların karar verme sürecinde, çevrenin etkisinin ne denli etkili olduğunu anlamaya çalışan bir deney yapmış. Deneye katılacak olanlara, bir görüş testine girecekleri söylenmiş. Deneyde tüm katılımcılara, birisinin üzerinde farklı boylarda üç çizgi olan kart ile birisinin üzerinde tek çizgi olan iki kart gösterilmiş. Gösterilen kartın üzerinde üç çizgiden birisi, öbür karttaki tek çizgi ile aynı uzunlukta imiş. Deneklere iki karttaki çizgilerden hangisinin birbirine benzediği sorulmuş. Deneyde haberli denekler, Asch'nin asistanlarıymış. Sadece bir kişi gönüllü denekmiş. Asistanlar önceden kendilerine söylenen seçimleri yapmışlar. Deneyin amacı gerçek deneğin diğer deneklerden ne derece etkilendiğini bulmakmış. Katılımcıların hepsi aynı odada durmakta ve kendilerine iki kart gösterildikten sonra sırayla cevap vermeleri istenmiş. Gerçek deneği en son sıraya koymuşlar, diğerlerinin de kendisi gibi gönüllü olduğunu zannediyormuş. Sıra ona gelinceye kadar, gerçek denek diğer katılımcıların cevaplarını hep duymuş. Gerçek denek dışındaki katılımcıların hepsi bilerek yanlış cevap vermişler. Cevap sırası kendisine gelen gerçek deneklerden %32'si yanlış olsa da kendisinden önceki grubun söylediği yanlış cevabı vermiş. Kendilerine sorulduğunda "gruptan kopmamak, gruba ayrı düşmemek için bu cevabı verdiklerini" söylemişler. Bu davranışa "sürü psikolojisi" denmiş.

Sürü psikolojisi davranışını sosyal hayatın birçok alanında, bir çok kişide görmekteyiz. Bazı insanlar çevresindekilerle veya çoğunluğa ters düşmemek için; davranışlarında ve kararlarında çevrenin etkisinde kalarak, hatalı kararlar verebilmekte. Hele günümüzde medyanın bu kadar etkin ve etkileyici olduğu bir ortamda yanlış algılar oluşturularak, karar vericiler dışarıdan etkilenip hatalı kararlar vermeye sürüklenmektedir. Bu etkilemeler planlı programlı, konunun uzmanlarınca profesyonel olarak yapılmakta, kitleler yanlış kararlara, sürüklenmektedir. Günümüzde bunun en somut örneğini, tüketiciler ve seçmenler üzerinde görmekteyiz. Sürü psikolojisini destekleyenler olduğu gibi, beş asır önce Descartes gibi, karşı çıkanlarda olmuş.

Filozof Descartes sürü psikolojisi için şöyle söylüyor: Sürüye katılma. Farklı düşünmekten korkma. Kendin ol, birey ol, farklı düşünen farklı olana tolerans göster. Aydınlanma felsefesinin sloganı "kendi aklını kullanacak cesareti göster!"dir. Aydınlanmacıların sözünü ettiği akıl; araştıran, soru soran, eleştiren, aklını otoriteye teslim etmeyen, kendine verilmek istenenle yetinmeyen, kendi başına fikir üretmeye çalışan, sürüye katılmayan akıldır. Hayatın içinde yer almak ve var olmak istiyorsan; kendin ol, sürüye katılma.

YORUM YAZ
BU YAZI HAKKINDA YAPILAN YORUMLAR
Okur yorumları, kişilerin kendi görüşleridir. Bu yorumlardan sorumlu değildir.
YORUM YAZ - SÜRÜ PSİKOLOJİSİ
Ali Koyuncu - Diğer Yazıları
Bütün Ali Koyuncu Yazıları