29 Temmuz 2021 Perşembe

BİLGİNİN FİLTRESİ VE SOKRATES

Abdil YAŞAROĞLU

20-02-2021
Bize yazmak için tıklayınız.

Sokrates, bize mantığı ve bilgeliği öğreten adamdır. Bu öğretiler söz ile kalmaz, aynı zamanda yaşar ve ölümü bize çok şey anlatır. Dönemin Atina’sında putperesler Atina'nın kontrolünü ele geçirdikten sonra, artık her vatandaşın pagan tanrılarına kan kurban sunması gerekiyordu. Sokrates kendisine ve inancına sadık kaldı ve bu tanrılara kurbanlık bir kuzu sunmadı. Sonunda Sokrates gençliği bozmakla suçlanarak idama mahkum edildi.
Bu, bilgelik ve retorik arasındaki savaştır. Daha az acı veren yolu kullanmak ve tanrıları yatıştırmak onun mantığını ve bilgeliğini ihlal eder, onu Atina'nın izlediği retoriğe giden aynı yola sokardı.
*
Egemenler dili zihinde iki şekilde oluşturabilirler, birincisi süslü resepsiyonların vazgeçilmez mezesi dil salatası olarak, ikincisi yalan söyleyip medh-i senalar dizmeye yarayan bir organ olarak. İkinci Dünya Savaşı sırasında Adolf Hitler'in Propaganda Bakanlığını yapan Joseph Goebbels verdiği bir demeçte bunu doğrular:
“Eğer bir yalanı yeterince uzun, yeterince gürültülü ve yeterince sık söylerseniz, insanlar inanır. İnsanları, bir yalana inandırmanın sırrı, yalanı sürekli tekrar etmektir. Sadece tekrar, tekrar ve tekrar söyleyin…”
*
İşte Antik Yunan’da aklıyla ün salmış bir filozof olan Sokrates “Üçlü Filtre Testi” ile bilginin nasıl filtreleneceğini öğretir bize.
SOKRATES VE ÜÇLÜ FİLTRE TESTİ
Bir gün bir tanıdığı büyük filozof Sokrates’e rastladı ve dedi ki, “Arkadaşınla ilgili ne duyduğumu biliyor musun?”
“Bir dakika bekle” diye cevap verdi Sokrates. “Bana bir şey söylemeden önce senin küçük bir testten geçmeni istiyorum. Buna ‘Üçlü Filtre Testi’ deniyor…”
-“Üçlü Filtre?”
“Doğru, benimle arkadaşım hakkında konuşmaya başlamadan önce, bir süre durup ne söyleyeceğini filtre etmek iyi bir fikir olabilir.
Gerçek Filtresi
Bana birazdan söyleyeceğin şeyin tam anlamıyla gerçeği yansıttığından emin misin?”
-“Hayır,” dedi bir süre duraklayan adam… “Aslında bunu sadece duydum ve…”
“Tamam,” dedi Sokrates, “Öyleyse, sen bunun gerçekten doğru olup olmadığını bilmiyorsun. Şimdi ikinci filtreyi deneyelim;
İyilik Filtresi
Arkadaşım hakkında bana söylemek üzere olduğun şey iyi bir şey mi?”
-“Hayır, tam tersi…”
“Öyleyse,” diye devam etti Sokrates, “Onun hakkında bana kötü bir şey söylemek istiyorsun ve bunun doğru olduğundan emin değilsin. Fakat yine de testi geçebilirsin, çünkü geriye bir filtre daha kaldı.
İşe Yararlılık Filtresi
Bana arkadaşım hakkında söyleyeceğin şey benim işime yarar mı?”
-“Hayır, gerçekten pek işine yaramayabilir…”
“İyi,” dedi Sokrates. “Eğer, bana söyleyeceğin şey doğru değilse, iyi değilse ve faydalı bir şey de değilse bana niye söyleyesin ki?”
Başkalarını küçük görerek, onları değersizleştirerek nispeten daha yüksek görünmek için neler yapılmıyor değil mi? Başka birinin yok oluşu üzerine salyalar akıtılırken, dikkatleri bir anlığına üzerine çekmenin tadını çıkarırız. Dostluk, birlik ve beraberliği ve işbirliğini ortadan kaldıran ucuz bir zaferdir bu.
Bilgi kirliliğini ortadan kaldırmak ister misiniz? Bu hikayeyi çevrenizle paylaşın ve bir arkadaş, bir meslektaş hakkında bir şey söylemeden önce her zaman üçlü filtre testini kullanacaklarına söz vermelerini isteyin.
En önemlisi, bunu kendiniz yapın.

YORUM YAZ
BU YAZI HAKKINDA YAPILAN YORUMLAR
Okur yorumları, kişilerin kendi görüşleridir. Bu yorumlardan sorumlu değildir.
YORUM YAZ - BİLGİNİN FİLTRESİ VE SOKRATES
Abdil YAŞAROĞLU - Diğer Yazıları
Bütün Abdil YAŞAROĞLU Yazıları