KAYBOLANLARA YOLCULUK

Ali Koyuncu

23-04-2020
Bize yazmak için tıklayınız.

Covid-19 nedeni ile zorunlu olmadıkça dışarı çıkmıyoruz. Mesafeyi koruyarak spor yapıyor ve tabi ki bol bol kitap okuyoruz. Elimde okunacak kitabımın kalmadığı bu günlerde; Pakdos başkanı Ali Fuat Avcı, "Ağabey sen okumayı seversin, hazırlayanların içerisinde benim arkadaşlarım da var, Denizli'nin somut olmayan kültürel mirası ile ilgili, güzel bir çalışma" diyerek, güzel kızı Ece ile birlikte evime bir kitap bırakma inceliğini gösterdiler.

Kitabı, Gençlik ve Spor Bakanlığı desteklemiş. Prof. Dr. Mustafa Arslan, Dr.Öğr.Ü.Mehmet Surur Çelepi, Mustafa Yılmaz ve Hasan Sarı yayına hazırlamış. Kitabın konusu, Denizli'nin somut olmayan kültürel mirası. Doğum, ölüm, sünnet, evlilik, ninniler, türküler, hikayeler, dini bayramlar, el sanatları, cenaze törenleri, tarım törenleri gibi bir çok konuyu içeriyor. Fotoğraflarla da desteklenerek zenginleştirilmiş, 158 sayfalık güzel bir çalışma.

Kitapta bir çok konu ile birlikte benim dikkatimi, hayvancılığa yönelik törenlerden, "koç katımı" töreni çekti. Beni taa çocukluğuma götürdü. Çocukluk anılarım gözümün önüne geldi. Gözlerim yaşardı, içim burkuldu. Zaten biriktirdiğimiz anılardan başka nedir ki hayat. Çocukluğumda ve gençliğimde okul dışındaki zamanlarda, Kaklık'da koyun güderdik. Koyun otlatırken de elimizden kitap düşmezdi. Okulları, bu koşullarda bitirdik.

İki binli yıllara kadar koyunculuk, Denizli'nin önemli üretim kaynaklarından birisiydi. Yaşı 60-70 olanlar anımsayacaktır. Ankara asfaltından develeri ve binlerce koyunları ile birlikte göçerler, kış mevsiminden önce Aydın ovasına, yaz mevsiminden öncede Denizli ve Afyon'un yaylalarına günlerce sürüleriyle göçerlerdi. Benim ailemde Yörük'tür, o dönemlerde göçerdi. Ailenin nüfusa ilk kayıtlı olduğu yer; Isparta'nın Keçiborlu ilçesi. Bizimkiler 1955 yılında ilk defa Kaklık kasabasında yerleşik hayata geçmişler. Ailenin soy ağacı; Oğuzların 24 boyundan birisi olan, Kayı boyunun, saçı kara aşiretinden. Aile yerleşik hayata geçince de, koyun besleme işini devam ettirdi. Bu nedenle kitaptaki " koç salımı" bölümü, daha çok dikkatimi çekti.

Koyunun üremesi, sürünün sayısının artırılması önemlidir. Bu nedenle sürüde bulunan koçlardan iyi verim alabilmek için, belirli dönemde koçlar koyunlardan ayrılır ayrı güdülüp, özel beslenirdi. Genelde koyunların doğumunun kış aylarına rastlamamasına dikkat edilerek, bir törenle özel beslenmiş koçlar koyun sürüsüne salınırdı. Koç katım günü, çobanlar ve ailesi için özel bir gündü. Sürünün büyüklüğüne göre 7-8 koç boyanır, kınalanır boynuzlarına tülbentler bağlanır ve erkek çocuklar koçların üzerine bindirilip, kabir üstü bölgesinde beklemekte olan sürülere salınırdı. Bende çocukluğumda bu törenleri çok yaşadım. Sürüsünde dişi koyunları az olan çobanlar koçlara kız çocuklarını bindirirdi. Törenden önce erkek koyunlardan birisi kesilerek koç salımı töreni, yemeği yenirdi. Son yıllarda, Canan Karatay'ın "ekmek yemeyin, kemikli et yiyin" önerisini duydukça; o törenlerdeki babaannemin, "Etin çiği et bağlar, ekmeğin çiği dert bağlar. Çocuklar ekmeği çok yemeyin, etleri yiyin" sözü aklıma gelir.

Kitaptaki somut olmayan kültürel mirasımız, çocukluğumdaki çok anımı hatırlattı. Annemin, Elif yengemin, Ümmü yengemin ıstarlarındaki rengarenk kilimlerini hatırladım. Kınalı, boyalı koçların kendilerine özgü kokularını, koşarken çıkardıkları seslerini, dişi koyunların aynı coşkuyla karşılık vermelerini, çocukluğumu hatırladım. O dönemki üretim ilişkileri, biz çocuklar için aynı zamanda bir eğitimmiş. Çocuklar kulağından değil, gözünden eğitilirmiş, sözü çok doğru. Gördüğümüz bu eğitimde; insan yaşamında herkesin yürekten verdiğinin karşılığını mutlaka alacağını, üretime ve emeğe değer vermeyi, çalışmanın erdemini, sabretmeyi, az şeyle yetinmeyi, şükretmeyi, küçük şeyleri büyük fırsatlarmış gibi değerlendirme becerisini öğrenmişiz.

YORUM YAZ
BU YAZI HAKKINDA YAPILAN YORUMLAR
Okur yorumları, kişilerin kendi görüşleridir. Bu yorumlardan sorumlu değildir.
YORUM YAZ -  KAYBOLANLARA YOLCULUK
Ali Koyuncu - Diğer Yazıları
Bütün Ali Koyuncu Yazıları