etiler poyrazoğlu otomotiv
19 Temmuz 2018 Perşembe

KADİM KÜLTÜRLERDE AĞACIN KUTSANMASI VE HAYAT AĞACI

Tarık Barbaros Pilevne

23-02-2017


Ağaç ve insanın ortak macerası, Adem ve Havva’nın kendilerine yasaklanan Elma ağacına yanaşmaları, meyvesinden yemeleri ve cennetten kovulmaları ile başlar. Ağaç, ilkbaharla dirilen ve sonbaharla sona eren, sürekli evrilen, sonsuz bir yaşam sürecini simgeler. Ağaç, doğanın süsüdür, simgesidir ve yaşamın özüdür. Ortak maceramız, Adem ve Havva’nın kendilerine yasaklanan Elma ağacına yanaşmaları, meyvesinden yemeleri ve cennetten kovulmaları ile başlar. Hayat Ağacı; etnografya, din ve mitoloji unsurları ile beslenen tüm kavimlerde karşılaştığımız etnik hudutları ve kültürel faklılıkları aşan evrensel bir inanış olgusudur. Bu kült, dünyanın birçok kültürlerinde yaygın ve benzer çizgiler üzerine kuruludur. Tükenmez bereketin ve yeniden doğuşun simgesi olan kutsal kozmik ağaç, dünyanın merkezindedir (Axis Mundi) ve üç kozmik bölgeyi; Gökyüzü, Yeryüzü ve Yeraltını birbirine bağlar. Kökleri yeraltına uzanan ve tepesi gökyüzüne değen ağaç, bu üç dünyayı bir eksende tutar. Bu yoldan ruhlar yeryüzüne gelir, ölüler ise gökyüzüne yükselir veya yeraltına inerler. Yaşam ağacı, köküyle toprağa ve dünyevi yaşama sımsıkı tutunurken, dallarıyla göğe ve manevi âleme uzanır. Şamanist geleneğe göre Dünya, göksel âlemle yaşam ağacı aracılığıyla ilişki kurar ve onun özsuyuyla beslenir. Eski Türk düşüncesine göre Hayat Ağacı ile özdeşleşen Kayın ağacı, Kapı’nın yani Kutup Yıldızının bekçisidir ve Şaman’a göğün kapısını açar. Bu yolculuk bazen Şamanın ağaca ritüel olarak tırmanması veya ağacın çevresinde gökyüzünün katları olan yedi veya dokuz kez dönmesi şeklindedir ve böylece Tanrı ve Kozmos ile bütünleşme arzusu gerçekleşmiş olur.

Anadolu Türklerinin mezar taşı ve tahtasında, yapı bezemelerinde yedi veya dokuz katlı olarak resmedilen Hayat Ağacının dallarında yeryüzüne gelmeyi bekleyen ruhları sembolize eden küçük kuşlar yer alır. Kayın ağaçlarının Türk mitolojisi ve kozmolojisinde önemli bir yeri vardır. Orta Asya Türklerinde Kayın ağacı Bay-Kayın olarak adlandırılır ve şaman davullarının üzerine resmedilir. Aksakallı kocaların, Hızır’ın ondan inip yiğitlere ad verdiği, ağacın Kutupyıldızı ve yeryüzünü birbirine bağlayan yol olduğuna inanılır. Eski Türklerde orman kutlu bir mekân olarak bilinir. Türklerde yurt sevgisinin ve ülke birliğinin simgesi olan Ötügen Yış, Göktürkler için Yer Tanrısının makamıydı, Dünyanın merkeziydi ve hakan da orada otururdu. Arzın tam ortasından göğe doğru uzanan ulu bir çam ağacının dalları, Tengri Ülgen’in bulunduğu yere ulaşırdı. Ulu ağaçlar kadim kültürlerin mitolojik ritüelleri içinde önemli yer tutar: Umay Ana, Yaşam Ağacı’nın sahibidir ve yeryüzüne inerken bu ağacı kullanır. Kübey Hanım bu ağacın içinde yaşar, ağacın köklerinden yaşam suyu Bengisu akar. Bay-Terek’in dallarından biri Güneşe, biri de Aya uzanır, tepesinde Ülgen oturur…

Hayat Ağacı, çeşitli kültürlerde farklı inanış, ritüel, masal, destan ve söylencelerin konusu olmuş, benzer ve yaygın tanımlamalarla fakat değişik adlarla anılmıştır. Sözgelimi Hint metinlerinde “Boddhi” ağacının kökleri Brahma, gövdesi Siva, dalları Vişnu’dur. Çin geleneklerindeki yaşam ağacı “Kiyen Mu”, dokuz dallı, dokuz köklü, dokuz göğe ve dokuz kaynağa dokunan bir ağaç olup, ölülerin bulunduğu öte-âlemi de kapsar. Eski İran’da Haoma (Huma) olarak bilinen ölümsüzlük meyvesinin yetiştiği Yaşam Ağacı, ortaçağ Saksonlarınca “İrminsul” olarak adlandırılırdı. İslamî gelenekte ise kökleri göğün yedinci ve son katındaki Sidre’den çıkan “Tuba Ağacı” huzur ve mutluluk çağrıştırırdı. Görüldüğü gibi söz konusu olan bizatihi ağaca tapınma değildir, ağaçlar kutsalın bir yansımasıdır.

Hayat Ağacı, insanlığın ortak bellek ve inancında; cennetin, sonsuz yaşamın, sabrın, dinginliğin, huzurun, bolluk ve bereketin, güvenin habercisi ve simgesi; uzun süre yaşayan bir doğal varlık olarak dayanıklılık, güç ve gururun temsilcisidir…

Kaynak: Mitolojilerle Derin Denizli / Ümit Şıracı, Nuray Bilgili - 2013

YORUM YAZ
BU YAZI HAKKINDA YAPILAN YORUMLAR
Okur yorumları, kişilerin kendi görüşleridir. Bu yorumlardan sorumlu değildir.
YORUM YAZ - KADİM KÜLTÜRLERDE AĞACIN KUTSANMASI VE HAYAT AĞACI
Tarık Barbaros Pilevne - Diğer Yazıları
Bütün Tarık Barbaros Pilevne Yazıları