etiler poyrazoğlu otomotiv

 SORULARA CEVAPLAR:

Önder Göçgün

15-01-2018

Soru: “Bedava”, “Kahvaltı” ve “Serbest” kelimelerinin kökenlerini aradım bulamadım. Bunların nereden geldiği, ya da nasıl oluştuğu konusunda aydınlatırsanız sevinirim. Ayrıca, hemen her yerde kullandığımız kahvaltı, serbest kelimelerinin asılları nedir? Teşekkürlerimle. Serdar Bilgiç"

Cevap: “Bedava” kelimesi Farsça isim tamlaması olan ve havadan esip giden rüzgâr anlamını taşıyan“bâd-i hevâ”dan gelir. Buna göre, “hiçbir bedel ödemeden eserek geçip giden yel gibi olan şeyler” için kullanılır. Türk hançeresine, söyleyiş özelliğine pek uygun düşmediği için, “bâd-i hevâ” ifadesi, dilimizde zamanla “bedâva” şeklini almıştır. Farsça’da böyle bir söyleyiş şekli yoktur.

“Kahvaltı” kelimesi ise, “kahve” ile “altı” kelimelerinin birleşiminden ortaya çıkmıştır. Türkçede “contraction” (kontraksiyon) adı verilen bir dil olayı vardır ve anlamı da “daralma, büzülme”dir. Buna göre, sesli harfle biten bir kelime, sesli harfle başlayan diğer bir kelimeyle yan yana geldiğinde, ilk kelimenin son hecesindeki sesli harf düşer ve ikinci kelimenin ilk hecesindeki sesli harf her iki kelimenin ortak seslisi olur.

Böylece özellikle söyleyişte bir daralma, büzülme olayı gerçekleşir. İşte onun için “kahve+altı” ifadesi “kahvaltı” olmuştur. Buna göre, “kahve”nin sonundaki “e” sesli harfi düşmüş; böylece bir daralma, büzülme olayı gerçekleşerek, “altı” kelimesinin ilk hecesindeki “a” sesi her iki kelimenin ortak seslisi olmuştur.

“Serbest” kelimesine gelince; aslında “ser” baş ve “beste” de bağlı demektir. Bu durumda “serbest” ifadesi “ anlam bilimi bakımından “başı bağlı” anlamını taşır. Bununla birlite dilimizde “galat-ı meşhur” diye bir ifade vardır. Bu da, “herkesin yaptığı hata, yaygın olan yanlış söyleyip, yazma” demektir. İşte bu ifadede böyle bir durum söz konusudur. Bugün kimse gramer bakımından, anlam bilimi açısında “esir, tutsak” anlamına gelen “serbest” kelimesini bu anlamıyla kullanmıyor; aksine bu kelimeye tam aksi şekilde manâlandırıp “esir, tutsak olmayan; hür, özgür, bağlantısı kalmamış” şeklinde algılayarak kullanıyor.

YORUM YAZ
BU YAZI HAKKINDA YAPILAN YORUMLAR
Okur yorumları, kişilerin kendi görüşleridir. Bu yorumlardan sorumlu değildir.
YORUM YAZ -  SORULARA CEVAPLAR:
Önder Göçgün - Diğer Yazıları
Bütün Önder Göçgün Yazıları